Lees verder
Wat zou er gebeuren wanneer wereldleiders samen in een groeps-chat zitten? Met die vraag opende president Volodymyr Zelensky zijn presentatie tijdens een congres in de Oekraïne . De video van het 'komische' groepsgesprek werd afgelopen zaterdag wereldwijd online gedeeld. Landen en internationale instellingen betraden en verlieten de chat al naar gelang hun belang werd gediend of gefrustreerd. Het werd een lachwekkend tafereel.
Wilbert van den Bosch

Zou de presentatie van Zelensky een college ethiek zijn geweest dan zou hij vier soorten belangen hebben onderscheiden:

 

 

  1. Eigenbelang;
  2. Welbegrepen eigenbelang;
  3. Belang van anderen;
  4. Algemeen belang.

Duidelijk is dat de deelnemers in zijn groeps-chat op geen enkel moment het belang van anderen (3) lieten meewegen, laat staan het algemeen belang (4). Met zijn humoristische inleiding zou Zelensky een schitterende demonstratie hebben gegeven van (1) Eigenbelang. Onder ethici ook wel aangeduid met ‘geïsoleerd eigenbelang’ dat zoveel betekent als: eigenbelang uit egoïsme, geen rekening houden met de consequenties voor anderen. Eigenlijk is deze manier van met belangen omgaan alleen maar houdbaar bij overlevingsissues. En zelfs dan laten velen het egoïsme niet prevaleren zoals we leren uit de in deze periode van WO II-herdenking zoveel gepubliceerde verhalen over oorlogsgevangenen en bevrijders.

Sinds de oprichting in 1817 in het Zeeuws-Vlaamse Aardenburg van de aankoopcoöperatie ‘Welbegrepen eigenbelang’ is dit een gevleugelde term in de coöperatieve wereld geworden. Welbegrepen eigenbelang (2) is volgens ethici een moreel gefundeerd eigenbelang. Het is in overeenstemming met algemeen aanvaarde normen of waarden. De landbouwers in Aardenburg beoogden door samenwerking bij leveranciers een prijsvoordeel te bedingen. Dit streven naar gezamenlijk voordeel is nog altijd een belangrijke coöperatieve drijfveer. Maar ook in moderne coöperaties ligt de destructie van het eigenbelang (1) soms op de loer.

Toen staatsraad en destijds hoogleraar in Amsterdam Age Bakker in 2014 (de tijd van de Maidan-demonstraties) zijn studenten de vraag voorlegde ‘Wat vinden jullie, moet Europa, samen met het IMF, krediet geven aan Oekraïne?’, werd er door weinigen positief gereageerd. Vervolgens richtte hij een collegereeks in over eigenbelang en solidariteit. Wat bleek? Aan het einde van de collegereeks was het aantal studenten dat toch wel iets in hulp voor Oekraïne zag, flink gestegen.  Los van uw politieke mening over Oekraïne, is het onderliggende principe van welbegrepen eigenbelang (2) coöperatief interessant. De sleutel achter de visieverandering in het experiment van professor Bakker was: naar het grotere verband kijken! In dit geval: waar liggen onze (Nederlandse) belangen? En wat zijn de risico’s voor ons van falende staten aan de rand van Europa? De bereidheid om solidair te zijn, steeg aanmerkelijk als inzichtelijk werd gemaakt dat daar ook een eigenbelang mee werd gediend. En dat steun in dienst stond van een achterliggend gemeenschappelijk doel.

De wereldleiders in de groeps-chat van Zelensky malen niet om belangen en risico’s voor de internationale gemeenschap en kijken niet naar het groter verband. De meeste coöperaties tonen zich gelukkig een stuk intelligenter.

De video in de presentatie van president Zelensky.