Lees verder

In de supermarkt vroeg het meisje bij de bakkersafdeling of we het brood in een papieren of in een plastic zak wilden. ‘Die papieren zak van jullie is half van plastic’, zei mijn vrouw enigszins cynisch. Het meisje kreeg een kleur van schaamte en kondigde aan dat een volledig papieren zak in aantocht is. Greta Thunberg voer per zeilschip naar de VN-klimaattop in New York en hield er een emotioneel geladen toespraak. ‘How dare you!’ Ze werd het gesprek van de dag. Het ging over de boodschap en vaker nog over de verpakking: de gevoelswaarde die de Zweedse tiener aan haar woorden meegaf en de stemming die dat teweeg bracht.

Econoom Albert Hirschman (onder coöperatieven bekend van zijn werk ‘Exit, voice and loyalty’) beschreef hoe stemmingswisselingen ontstaan door negatieve ervaringen van een meerderheid. In ALV’s en ledenraadsvergaderingen zien we regelmatig het fenomeen van een omgeslagen stemming. De bestuurders als uitvoerende macht in vertwijfeling achterlatend. Maar wanneer verbindt de meerderheid zich rondom een negatieve ervaring? Hoe wordt het gevoel van de minderheid een gevoel van de meerderheid? ‘Iemand anders moet eerst uitspreken wat je zelf al voelt dan pas kun je je gevoel omzetten in denken’, stelt de Duitse socioloog Heinz Bude. Het meisje bij de bakker kleurde rood door de uitspraak van mijn vrouw omdat zij de incongruentie van de ‘plastic-papieren’ zak zelf al voelde. De media stonden bol van Greta Thunberg omdat zij uitsprak wat bij een groot aantal mensen op de één of andere manier al in hun gevoel speelde.

Stemmingsomslagen in ALV’s of ledenraadsvergaderingen kennen heel vaak een impuls die achteraf gezien al eerder aanwezig was. Maar de tijd was er toen nog niet rijp voor. De theorie van de zwijgspiraal (Noelle-Neumann) verklaart waarom.  De meeste mensen zijn bang voor sociaal isolement. Zolang ze het gevoel hebben tot een minderheid te behoren, zwijgen ze liever. Maar zodra iemand uitspreekt wat ze zelf ook voelen en die uitspraak vindt weerklank bij anderen dan  sluiten ze zich daar graag openlijk bij aan. ‘Als een voorloper iets uitspreekt, blijkt vrijwel meteen of de tijd rijp is anders gaat het uitgesproken signaal in rook op’, zegt Bude. En bij zo’n omslagpunt blijkt het affectieve, de gevoelswaarde waarmee iets wordt gezegd, nog belangrijker dan de pure informatie. Dit is de reden waarom ‘Affectiviteit’ zo’n belangrijke pijler is onder de NCR 4A-strategie en het ledenbetrokkenheidsonderzoek.

Wil je niet achter de feiten aanlopen dan doen coöperatieve leiders er goed aan te luisteren naar de signalen van minderheidsstandpunten onder de leden en het humeur in de coöperatie serieus te nemen. Kom dus met een papieren zak nog voor dat de meerderheid je plastic zakjes laat klappen.