Lees verder
“De coöperatie is een bijzondere ondernemingsvorm”, start Arjen van Nuland, directeur Nationale Coöperatie Raad (NCR). “Met een coöperatie bereik je samen doelen die je alleen niet of slechts deels kunt bereiken. De geschiedenis wijst uit dat het dé manier is om als groep het lot weer in eigen hand te nemen. Ook vandaag de dag biedt de coöperatie tal van voordelen. Maar… het vraagt ook wat.”

Volgens Arjen is de coöperatie geen ideële vorm van ondernemen. “De bedrijfsmatige kant moet op orde zijn. Tegelijkertijd moet er evenredig veel aandacht zijn voor de sociale kant. Het gaat erom dat in beeld is welk doel de verschillende leden nastreven, maar dat ze ook van elkaar weten en het met elkaar eens zijn hoe ze dat willen bereiken. Dat betekent: samen goede afspraken maken over de doelen en uitgangspunten van de coöperatie en het regelen van de zeggenschap. Daarnaast is ook helderheid creëren over de onderlinge solidariteit en samenwerking belangrijk. Samen sta je sterk. Maar dat vraagt ook wat van de leden.”

Verschillen

Arjen ziet daarbij ook verschillen tussen coöperaties in Nederland en andere Europese landen. “Bij ons zijn diverse coöperaties echt heel groot geworden, onder meer door fusies of schaalvergroting. Denk daarbij aan verzekeraars en land- en tuinbouworganisaties. Het  zijn goedlopende en landelijk georganiseerde ondernemingen, waarbij de verenigingskant van de coöperatie  vaak iets meer op de achtergrond is geraakt. Het accent is meer naar de onderneming verschoven. Toch is het ook voor deze grote coöperaties juist belangrijk om de verenigingskant van de coöperatie te versterken. Dat is het cement die de stenen bij elkaar houdt, zodat een stevig huis ontstaat waarin ondernomen kan worden. 

Om aandacht te hebben en houden voor zowel de bedrijfsmatige als de verenigingskant van de coöperatie, is het volgens Arjen belangrijk om met, voor en door de leden te communiceren over beiden aspecten van de coöperatie. “Deel je (financiële) successen én laat zien wat de unieke samenwerking binnen de coöperatie betekent voor de leden, de klanten en de brede samenleving. Dan belicht je de kracht van de coöperatie als geheel.”

Gedeeld belang leidend

Coöperaties ontstaan én verdwijnen soms ook weer. “Inderdaad”, stelt Arjen, “bij elke coöperatie is het gedeeld belang leidend. Het is belangrijk om de paar jaar met elkaar het gesprek te voeren over het gedeeld belang van de leden, de rol van de coöperatie, de missie, visie en gemeenschappelijke doelen. Veranderen die in de loop van de jaren? Toets dan wat de leden bindt en wat veranderende behoeften betekenen voor de coöperatie.” Hij geeft een voorbeeld. “Vroeger had je in elk dorp wel een werktuigencoöperatie. Boeren investeerden samen in werktuigen. Ze hadden geen geld om die zelf te kopen. In de loop van de jaren is dat veranderd. Boeren kopen nu zelf machines en wat ze aan extra machines nodig hebben, huren ze bij een loonwerker, die ook gespecialiseerd personeel in zet. Daarmee is het gedeelde belang van de leden verdwenen en verviel ook de bestaansreden van deze coöperaties.”

Samen hoger springen

Arjen geeft aan dat de uitdagingen van een coöperatie vaak groot zijn. Daarom adviseert hij: “Zorg dat je steeds investeert in de lange termijn en vooruitkijkt, samen met je leden. Realiseer je dat er verschillen bestaan tussen die leden. De lusten en de lasten moeten met elkaar in verhouding zijn en blijven. Doorlopen zorgvuldig en samen het proces van besluitvorming en start met een gezamenlijke opinievorming. Leden hebben tijd nodig om samen te onderzoeken voor welke keuzes ze staan om een gedragen besluit te nemen over het gedeelde belang. Het is daarbij ook belangrijk om de ‘waarheid’ niet te verwarren met de mening van de meerderheid of juist de minderheid een te grote rol of podium te bieden. En: een coöperatieve werkwijze is niet te vergelijken met een marketingaanpak. Alles moet passen en aansluiten op het hoger liggend doel van de coöperatie en het gedeelde belang van de leden. Zorg dat je de diversiteit van de leden ook in het bestuur van de coöperatie is vertegenwoordigd. Dan is de coöperatie de polsstok waarmee je samen hoger springt. Het is mooi én goed als coöperaties hun verhalen delen en de kracht van de coöperatie zichtbaar en concreet maken voor een breed publiek.”